Zadania Szachowe dla Dzieci – recenzja książki Maksima Aksanova

100 prostych zadań, ćwiczenia na mata, widełki i zdobywanie figur, a po kolejnych rozdziałach także kolorowanki. Sprawdzamy, dla jakiego dziecka „Zadania Szachowe dla Dzieci” Maksima Aksanova mogą być dobrym materiałem do nauki.

„Zadania Szachowe dla Dzieci” Maksima Aksanova to nie klasyczny podręcznik wyjaśniający od początku wszystkie zasady gry. Jest to przede wszystkim zbiór krótkich ćwiczeń dla dzieci, które poznały już podstawowe ruchy figur i chcą nauczyć się lepiej dostrzegać to, co dzieje się na szachownicy.

Książka została skonstruowana tak, aby większość problemów można było rozwiązać jednym ruchem. Dziecko nie musi więc liczyć skomplikowanych wariantów. Zamiast tego ćwiczy spostrzegawczość: szuka figury do zdobycia, sposobu obrony przed szachem, mata albo prostego motywu taktycznego.

Czym są „Zadania Szachowe dla Dzieci”?

Książka składa się z 100 podstawowych zadań szachowych podzielonych na dziewięć tematycznych rozdziałów. Po głównej części znajduje się również zestaw dodatkowych ćwiczeń przeznaczonych przede wszystkim do pracy z najmłodszymi dziećmi.

Nie jest to kurs, który rozpoczyna naukę od ustawienia szachownicy i wyjaśnienia sposobu poruszania się każdej figury. Autor zakłada, że dziecko posiada już podstawową wiedzę i może przejść do rozwiązywania prostych pozycji.

To ważne przed zakupem. Jeśli dziecko jeszcze nie zna ruchów figur, warto najpierw wybrać materiał wprowadzający do zasad gry. Inne książki przeznaczone dla najmłodszych znajdziesz w dziale książki szachowe dla dzieci.

Jak zbudowana jest książka?

Konstrukcja ćwiczeń jest jedną z mocniejszych stron tej publikacji. Zadania zostały pogrupowane według konkretnego celu:

• zdobądź gońca w jednym ruchu,
• zdobądź skoczka w jednym ruchu,
• zdobądź wieżę w jednym ruchu,
• zdobądź królową w jednym ruchu,
• zdobądź dowolną figurę w jednym ruchu,
• obroń się przed szachem,
• znajdź mata w jednym ruchu,
• zdobądź pionka w jednym ruchu,
• znajdź widełki w jednym ruchu.

Początkowo dziecko dokładnie wie, czego powinno szukać. Jeśli zadanie brzmi „zdobądź gońca”, jego uwaga zostaje skierowana na konkretną figurę. Później poziom samodzielności rośnie. W rozdziale „Zdobądź Figurę w jednym ruchu” nie ma już informacji, która figura przeciwnika jest celem.

To niewielka zmiana, ale dydaktycznie ma znaczenie. Dziecko przestaje jedynie wykonywać polecenie i musi zacząć samodzielnie analizować pozycję.

Dlaczego zadania w jednym ruchu mają sens?

Dla doświadczonego szachisty znalezienie pojedynczego ruchu może wydawać się bardzo proste. W przypadku kilkuletniego dziecka cel jest jednak inny. Chodzi przede wszystkim o wyrobienie nawyku uważnego patrzenia na szachownicę.

Początkujący gracze często nie zauważają, że można zdobyć figurę przeciwnika, że ich król jest atakowany albo że pojawiła się możliwość zakończenia partii matem. Ćwiczenia jednoetapowe pozwalają pracować właśnie nad taką podstawową szachową spostrzegawczością.

Dziecko za każdym razem odpowiada na proste pytanie: „Co mogę zrobić w tej pozycji teraz?”

Dzięki temu rozwiązanie pojedynczego diagramu nie wymaga długiej koncentracji, a prawidłowa odpowiedź szybko daje poczucie sukcesu.

Od zdobywania figur do pierwszej taktyki

Pierwsze rozdziały koncentrują się głównie na dostrzeganiu figur, które można zdobyć. Z czasem pojawiają się jednak bardziej szachowe problemy.

Obrona przed szachem

Osobny rozdział poświęcono sytuacjom, w których król jest szachowany. Co ważne, rozwiązaniem nie zawsze jest zwykłe przesunięcie króla. W niektórych pozycjach należy znaleźć inny sposób obrony, na przykład zdobyć figurę atakującą.

To dobre ćwiczenie dla początkującego dziecka, ponieważ uczy, że po otrzymaniu szacha trzeba najpierw przeanalizować dostępne możliwości, a nie automatycznie przesuwać króla na pierwsze wolne pole.

Mat w jednym ruchu

Kolejny rozdział wprowadza maty w jednym ruchu. Jest to naturalne rozwinięcie wcześniejszych ćwiczeń: dziecko nie szuka już wyłącznie materiału do zdobycia, ale ruchu kończącego partię.

Jedno z pierwszych ćwiczeń tego rozdziału może być również okazją do wyjaśnienia różnicy pomiędzy matem a patem.

Widełki

Ostatni z dziewięciu głównych rozdziałów wprowadza pierwszy wyraźny motyw taktyczny — widełki. Zadaniem dziecka jest znalezienie ruchu pozwalającego zaatakować jednocześnie dwa cele.

Pojawiają się między innymi ataki na króla i hetmana, dwie wieże oraz inne figury. Dzięki temu ćwiczenia stopniowo przechodzą od prostego „co mogę zbić?” do pytania „jak mogę stworzyć zagrożenie?”.

Kolorowanki jako element nauki przez zabawę

Po kolejnych rozdziałach znajdują się czarno-białe ilustracje do kolorowania. Są wśród nich szachowe postacie o nazwach takich jak „Szczęśliwe Trofeum”, „Porucznik Pionek”, „Królowa Ciasteczko”, „Pionek Aniołek” czy „Kosmiczna Wieża”.

Same kolorowanki oczywiście nie uczą taktyki, ale w książce skierowanej do małych dzieci pełnią inną funkcję: są przerwą i nagrodą po rozwiązaniu kolejnej grupy zadań.

W przypadku wersji PDF można korzystać z diagramów na komputerze lub tablecie, a wybrane kolorowanki wydrukować. Taka forma może dobrze sprawdzić się szczególnie podczas wspólnej nauki dziecka z rodzicem.

Dodatkowe ćwiczenia dla najmłodszych

Po podstawowych 100 zadaniach książka zawiera jeszcze dodatkową część opisaną jako ćwiczenia dla dzieci w wieku 3–6 lat.

Znajdziemy tam inne rodzaje zadań niż w głównej części. Dziecko może między innymi:

• zbijać wszystkie pionki wieżą, gońcem, hetmanem lub skoczkiem,
• ćwiczyć szachowanie wieżą z dystansu,
• przeprowadzić pionka do promocji,
• ustawiać figury tak, aby wzajemnie się broniły,
• ćwiczyć podstawowe matowanie hetmanem i wieżą.

To ciekawy dodatek również dlatego, że pozycje można odtworzyć na prawdziwej szachownicy. Rodzic nie musi ograniczać się do pokazywania dziecku ekranu. Może ustawić figury i zamienić ćwiczenie w krótką zabawę przy planszy.

Dla jakiego dziecka ta książka będzie odpowiednia?

Autor kieruje część ćwiczeń do bardzo małych dzieci, ale po przejrzeniu całej książki warto wyraźnie rozdzielić dwie kwestie.

Główne 100 diagramów najlepiej sprawdzi się u dziecka, które zna już sposób poruszania się figur i podstawowe pojęcia szachowe. Dobrze, jeśli wie już, czym jest bicie, szach i mat.

W praktyce wiek będzie zależał przede wszystkim od doświadczenia dziecka, a nie od samej metryki. Dla jednego pięciolatka diagramy będą interesującym wyzwaniem, a inne dziecko będzie gotowe na podobne ćwiczenia dopiero później.

Najbardziej naturalnym sposobem pracy wydaje się wspólne rozwiązywanie z rodzicem lub instruktorem. Dziecko analizuje pozycję, wskazuje ruch, a dorosły może pomóc wtedy, gdy pojawia się trudność.

Jak pracować z książką?

Jedna z najbardziej praktycznych porad autora dotyczy czasu treningu. Opisuje on pracę polegającą na rozwiązywaniu jednego lub dwóch diagramów dziennie podczas krótkiej, kilkuminutowej sesji.

To dobry sposób korzystania z tego rodzaju zbioru. Nie ma potrzeby przerabiania całego rozdziału podczas jednego spotkania.

Lepszy efekt może przynieść prosty schemat:

1. wybrać jeden lub dwa diagramy,
2. pozwolić dziecku samodzielnie poszukać rozwiązania,
3. poprosić o wyjaśnienie, dlaczego wybrany ruch działa,
4. sprawdzić rozwiązanie na końcu książki,
5. zakończyć ćwiczenie, zanim dziecko straci zainteresowanie.

W takim zastosowaniu książka staje się nie tylko zbiorem pozycji, ale gotowym materiałem do krótkiego, regularnego treningu.

Co w książce wypada szczególnie dobrze?

• Jasny cel zadań — dziecko od razu wie, czego ma szukać.
• Krótkie rozwiązania — większość problemów wymaga jednego ruchu.
• Stopniowanie samodzielności — od zdobywania wskazanej figury do samodzielnego odnajdywania celu.
• Różne elementy podstawowej gry — bicie, szach, mat oraz proste motywy taktyczne.
• Rozwiązania na końcu książki — można łatwo sprawdzić wykonane ćwiczenia.
• Połączenie z zabawą — kolorowanki mogą być przerwą pomiędzy kolejnymi etapami nauki.
• Dodatkowe ćwiczenia — część z nich można wygodnie odtworzyć na zwykłej szachownicy.

Co warto wiedzieć przed zakupem?

Książka ma również pewne ograniczenia, o których warto wiedzieć przed wyborem.

To nie jest podręcznik nauki szachów od zera

Jeśli dziecko nie wie jeszcze, jak poruszają się figury, główna część będzie dla niego za wczesna. Publikacja sprawdzi się lepiej jako kolejny etap po poznaniu zasad.

Jeśli szukasz bardziej rozbudowanego kursu prowadzącego dziecko od podstaw do kolejnych etapów gry, warto zobaczyć również recenzję pakietu „Grajmy w szachy. Część 1–3” Magdaleny Zielińskiej.

Drobne niedociągnięcia redakcyjne

W polskiej wersji można znaleźć pojedyncze niespójności językowe i redakcyjne. We wstępie zmienia się forma gramatyczna narracji, a w rozwiązaniach sporadycznie pojawiają się elementy angielskiego zapisu, na przykład słowo „or” zamiast „lub” czy oznaczenie „Q” zamiast polskiego „H” dla hetmana.

Nie przeszkadza to w rozwiązywaniu większości diagramów, ale przy publikacji edukacyjnej dla początkujących bardziej konsekwentna redakcja byłaby wskazana.

Królowa i hetman

W tytułach ćwiczeń pojawia się określenie „królowa”, natomiast w polskiej notacji szachowej stosowanej w rozwiązaniach używana jest litera „H”, czyli hetman. Dla dorosłego szachisty nie stanowi to problemu, ale początkującemu dziecku warto wyjaśnić, że oba określenia odnoszą się do tej samej figury.

Czy „Zadania Szachowe dla Dzieci” warto wybrać?

„Zadania Szachowe dla Dzieci” najlepiej traktować jako zeszyt ćwiczeń rozwijający podstawową szachową spostrzegawczość, a nie kompletny podręcznik gry.

Największą zaletą książki jest prostota założenia. Dziecko nie zostaje od razu postawione przed koniecznością liczenia długich wariantów. Ma znaleźć jeden ruch: zdobyć figurę, uratować króla, dać mata albo utworzyć widełki.

Taki sposób pracy może być szczególnie przydatny na etapie, na którym młody szachista zna już zasady, ale nadal często nie zauważa prostych możliwości na szachownicy.

Na plus należy zaliczyć także krótkie ćwiczenia, kolorowanki oraz dodatkowe zadania, które można przenieść na prawdziwą planszę. Słabszą stroną są natomiast drobne błędy i niespójności redakcyjne.

W naszej ocenie jest to ciekawa propozycja przede wszystkim dla początkujących dzieci, które poznały już ruchy figur i potrzebują prostego materiału do regularnych, krótkich ćwiczeń.

Dane książki

Gdzie kupić „Zadania Szachowe dla Dzieci”?

Książki szachowe

Zadania Szachowe dla Dzieci – Maksim Aksanov

Aktualnie brak potwierdzonej dostępnej oferty.

Jeśli szukasz innych materiałów dopasowanych do wieku i poziomu młodego szachisty, zobacz także książki szachowe dla dzieci oraz główny dział książki szachowe na i-szachy.pl.