Jewgienij Swiesznikow (1950–2021)

Rebeliant teorii debiutów – naukowiec szachowej logiki, który odważył się zakwestionować dogmaty i wygrał.

Jewgienij Swiesznikow (ang. Evgeny Sveshnikov) urodził się 11 lutego 1950 roku w Czelabińsku. Od początku był buntownikiem – nie interesowały go utarte ścieżki i „słuszne zasady”. W czasach radzieckiej dominacji teoretycznej postawił na coś szokującego:

„Zasady? W szachach zasady są po to, by je łamać, jeśli rozumiesz pozycję lepiej od innych.”

I rzeczywiście – rozumiał pozycję lepiej. Szczególnie tę, która zaczyna się od ruchów:

1.e4 c5 2.Sf3 Sc6 3.d4 cxd4 4.Sxd4 Sf6 5.Sc3 e5!

Wariant, który najpierw śmieszył i oburzał, dziś nosi jego nazwisko i jest jednym z najważniejszych systemów obrony sycylijskiej: Wariant Swiesznikowa.

Walka z dogmatami – narodziny nowej idei

Gdy młody Swiesznikow zaczął grać 5…e5, spotykał się z pogardą teoretyków:

• Słabe pola d5? – „Niemożliwe tak grać!”
• Izolacja pionowa? – „Strukturalna katastrofa!”
• Skoczek na c6 związany na zawsze? – „Amatorstwo!”

A jednak to właśnie te „wady” okazały się dynamicznymi zaletami. Swiesznikow udowodnił, że:

• przestrzeń i czas mogą być ważniejsze niż struktura pionowa,
• aktywność figur potrafi unieważnić „słabe pole”,
• logika walki może wygrać z logiką dogmatów.

Jego systemy przez dekady były ulubioną bronią Kramnika, Carlsena, Karjakina, Anand – elit nowoczesnych szachów.

Styl gry – naukowiec na wojnie

Swiesznikow nie był „kombinatorem jak Marshall” ani „magikiem końcówek jak Rubinstein”. Jego talent był inny: umiał myśleć długofalowo o dynamice pozycji.

To szachista, który:

• bez lęku poświęcał pole d5 w zamian za inicjatywę,
• zmuszał przeciwnika do precyzyjnej obrony przez całą partię,
• wiedział, że gra toczy się o przewagę, którą dopiero trzeba wykazać.

Jego partie są podręcznikowe – uczą, jak zamieniać aktywność figur w realne zagrożenia.

Człowiek o stalowych poglądach

Był znany z odwagi nie tylko przy szachownicy. Swiesznikow głośno walczył o prawa szachistów, krytykował federacje, domagał się lepszych warunków dla zawodników.

Mówił, co myśli. Nawet jeśli nie wszystkim się to podobało.

„Nie można rezygnować z prawdy tylko dlatego, że większość w nią nie wierzy.”

Jednocześnie był człowiekiem otwartym – dawał wykłady na całym świecie, dzielił się wiedzą, trenował młodych.

Autor, którego czytają mistrzowie

Jego książki to fundament literatury debiutowej XX i XXI wieku. Nie tylko analizują warianty – uczą myślenia.

• The Complete Sveshnikov Sicilian – Biblia wariantu Swiesznikowa.
• Sveshnikov vs. the Anti-Sicilians – jak walczyć z próbami ominięcia teorii.
• French Defence Reloaded – odważne spojrzenie na obronę francuską.
• My Pursuit of the World Champions – wspomnienia z licznych bitew z elitą.

Swiesznikow pisał klarownie – jak ktoś, kto naprawdę wie, o czym mówi.

Najsłynniejsze partie

W jego twórczości znajdziemy wiele pojedynków, które przeszły do historii. Szczególnie cenione:

• Swiesznikow – Taimanow – pierwsze wielkie zwycięstwa wariantu.
• Swiesznikow – Kasparow – bezkompromisowa walka z gigantem agresji.
• Mecze z młodym Carlsenem – starcie idei i pokoleń.

Wszystkie pokazują jego wojowniczą naturę.

Dziedzictwo, które żyje

Żaden nowoczesny repertuar na 1.e4 nie jest kompletny bez odpowiedzi 1…c5 i 5…e5.

To Swiesznikow sprawił, że debiuty przestały być „zakazanym terytorium dogmatów” i stały się obszarem logiki, odwagi i kreatywności.

Zmarł 18 sierpnia 2021 roku – ale jego idee wciąż grają na każdym turnieju świata.

Dane biograficzne

Swiesznikow nie grał debiutów – on je pisał na nowo.

zdjęcie: Evgeny Sveshnikov przy szachownicy – domena publiczna, via Wikimedia Commons / Nationaal Archief