Michaił Tal (1936–1992)

Czarodziej z Rygi – artysta kombinacji, romantyk współczesnych szachów i mistrz, który potrafił łamać zasady z uśmiechem.

Michaił Tal – Mistrz świata 1960–1961

Michaił Niechamowicz Tal urodził się 9 listopada 1936 roku w Rydze. Już jako chłopiec wyróżniał się niespotykaną wyobraźnią i odwagą. Gdy inni grali bezpiecznie, Tal wybierał idee pozornie niemożliwe – i zamieniał je w zwycięstwa, które dziś należą do klasyki szachowej sztuki.

Jego styl był rewolucyjny. Atakował, kiedy inni bronili. Ryzykował, gdy inni liczyli warianty. Nazywano go „geniuszem błysku”, ale to tylko część prawdy: Tal był także głęboko oryginalnym myślicielem, który zmienił sposób patrzenia na dynamikę pozycji.

Droga do korony – błyskawiczny lot na szczyt

Kariera Tala rozwijała się w zawrotnym tempie. W połowie lat 50. był już jednym z najgroźniejszych arcymistrzów ZSRR. Jego zwycięstwa w Mistrzostwach ZSRR (1957 i 1958) były zapowiedzią tego, co miało nadejść.

W 1959 roku wygrał turniej kandydatów w Jugosławii – w spektakularnym stylu, pokonując m.in. młodego Fischera aż pięć razy.

Rok później, w 1960, dokonał niemożliwego: pokonał Michaiła Botwinnika – w meczu o mistrzostwo świata, zdobywając tytuł jako najmłodszy mistrz świata w historii tamtych czasów (23 lata).  Tytuł stracił rok później przegrywając rewanż z Botwinnikiem.

„Trzeba grać przede wszystkim dla przyjemności – wtedy pojawia się magia.” — Michaił Tal

Styl gry – ryzyko, dynamika i magia kombinacji

Michaił Tal był czystą inspiracją. Jego ruchy często przeczyły komputerowej logice, ale zmuszały przeciwników do błędu. Grał tak, jakby prowadził orkiestrę chaosu – i ten chaos rozumiał lepiej niż ktokolwiek inny.

• Ofiary pozycyjne i taktyczne – piony, skoczki, a nawet wieże oddawał bez wahania.
• Atak na króla – jego partie są podręcznikiem szaleńczej, ale logicznej agresji.
• Nieprzewidywalność – zmieniał charakter pozycji jednym ruchem.
• Intuicja – wyczuwał dynamikę lepiej niż większość współczesnych analityków.

Choć w rewanżu z Botwinnikiem w 1961 roku utracił tytuł, jego styl pozostał nieśmiertelny. Żaden mistrz świata nie zainspirował tylu nowych pokoleń agresywnych graczy jak Tal.

Słynne partie i arcydzieła Tala

Jego dorobek jest pełen niesamowitych ataków, często z ofiarami, które wyglądały na szaleństwo… dopóki Tal nie udowadniał, że była to głęboka intuicja.

• Tal – Bronstein (1957): genialna ofiara figury i atak na króla.
• Tal – Koblenc (1959): jedna z najpiękniejszych kombinacji XX wieku.
• Tal – Fischer (1959): słynny nokaut młodego Fischera.
• Tal – Larsen (1965): subtelna kombinacja, którą studiują silniki i arcymistrzowie.

Życie poza szachownicą

Tal zmagał się z problemami zdrowotnymi przez większość kariery – grał często z ogromnym bólem. Mimo to pozostawał niezwykle pogodnym, dowcipnym człowiekiem. Kojarzono go z błyskiem w oku i nieustanną radością z gry.

 Podczas jednego z pobytów w szpitalu  odwiedził go Bobby Fischer  i rozegrali partię. 

Po rekonwalescencji w latach siedemdziesiątych Michaił Tal rozegrał 83 partie bez porażki.

Był także dziennikarzem, komentatorem, pisarzem i autorem znakomitych analiz. Jego książka Moje życie – partie i kombinacje jest jedną z najbardziej inspirujących autobiografii szachowych.

• Najmłodszy mistrz świata swoich czasów.
• Autor jednych z najpiękniejszych partii XX wieku.
• Symbol szachowej kreatywności.
• Prawdziwy romantyk ery komputerów.

Ciekawostki o Michaiłu Talu

• Miał sześć palców u jednej dłoni w dzieciństwie – wadę usunięto operacyjnie.
• Znał na pamięć tysiące pozycji i kombinacji.
• Fischer twierdził, że Tal ma „telepatyczną zdolność do tworzenia chaosu”.
• Znany z poczucia humoru – potrafił komentować swoje błędy z uśmiechem.
• Nazywano go „Czarodziejem z Rygi” za nieziemskie ofiary i kreatywność.

Dane biograficzne

Książki

  "Michaił Tal" -  W książce Aleksander Rajecki i Maksym Czetwierik prezentują najefektowniejsze zwycięstwa Michaiła Tala. Autorzy dokonali starannego wyboru najsłynniejszych i najbardziej pouczających spośród jego partii oraz kombinacji

Jeśli chcesz poczuć magię szachów – studiuj Tala.

Mikhail Tal – fot. Rob Croes / Anefo, CC BY-SA 3.0 NL, via Wikimedia Commons