Richárd Rapport (ur. 1996)

Bohema szachowej elity – kreatywny geniusz, mistrz oryginalnych idei i jeden z najbardziej nieszablonowych arcymistrzów XXI wieku.

Richárd Rapport urodził się 25 marca 1996 roku w Szombathely na Węgrzech. W szachy nauczył się grać w wieku czterech lat od swojego ojca i bardzo szybko stał się jednym z najbardziej obiecujących talentów swojego pokolenia. Już jako nastolatek zdobywał medale w mistrzostwach Europy juniorów, a w 2010 roku – mając niespełna 14 lat – został najmłodszym w historii węgierskim arcymistrzem.

Rapport od początku wyróżniał się nie tylko wynikami, ale przede wszystkim stylem gry. Zamiast powtarzać utarte teoretyczne ścieżki, wybierał rzadkie debiuty, prowokujące ustawienia i nieoczywiste decyzje. Z czasem stał się jednym z najbardziej oryginalnych szachistów na świecie – takim, którego partie ogląda się nie tylko „dla wyniku”, ale dla czystej przyjemności z obserwowania szachowej wyobraźni.

Najmłodszy węgierski arcymistrz i mistrz świata juniorów U10

Jako dziecko Richárd Rapport szybko zaczął dominować w turniejach młodzieżowych. W 2006 roku zdobył mistrzostwo Europy do lat 10, a w kolejnych latach regularnie meldował się w czołówce najważniejszych imprez juniorskich.

Postęp tytułowy był błyskawiczny:

• 2008 – tytuł mistrza krajowego,
• 2009 – tytuł mistrza międzynarodowego (IM),
• 2010 – tytuł arcymistrza (GM) w wieku zaledwie 13 lat, 11 miesięcy i kilku dni.

To osiągnięcie dało mu status jednego z najmłodszych arcymistrzów w historii oraz symboliczny „rekord rodzinny”: został arcymistrzem szybciej niż poprzednie węgierskie legendy – Péter Lékó i Judit Polgár.

Wejście do elity i bariera 2700+

Po zdobyciu tytułu GM Rapport stopniowo przebijał się do ścisłej czołówki. Wygrywał lub dzielił pierwsze miejsca w silnych turniejach open i kołowych, stopniowo zbliżając się do elitarnej granicy 2700 Elo, którą przekroczył w 2014 roku.

Do ważniejszych sukcesów tego okresu należą m.in.:

• triumf w European Rapid Championship (Mistrzostwa Europy w szachach szybkich),
• zwycięstwo w silnym turnieju w Danzhou w Chinach, przed Dingiem Lirenem i innymi topowymi graczami,
• wielokrotne bardzo dobre występy w ligach i pucharach drużynowych w Europie i Azji,
• uzyskanie tytułu mistrza Węgier w 2017 roku.

W 2022 roku Richárd Rapport osiągnął swój ranking szczytowy 2776 Elo i awansował na 5. miejsce na świecie, dołączając do absolutnej elity współczesnych szachów.

Triumf w cyklu FIDE Grand Prix i awans do Turnieju Kandydatów

Przełomem w jego karierze na najwyższym poziomie był cykl FIDE Grand Prix 2022. Rapport wygrał drugi etap serii w Belgradzie, a dzięki bardzo dobremu wynikowi w całym cyklu zajął 2. miejsce w klasyfikacji generalnej i zapewnił sobie awans do Turnieju Kandydatów 2022.

Dla szachisty o tak oryginalnym stylu był to naturalny kierunek – możliwość walki o prawo gry o mistrzostwo świata. Sam turniej kandydatów nie potoczył się jednak po jego myśli: zajął ostatnie miejsce, kończąc z wynikiem 5,5/14. Mimo to pozostawił po sobie kilka ciekawych partii i nowych idei debiutowych, które trafiły do repertuarów wielu innych arcymistrzów.

Zmiana federacji, współpraca z Dingiem i powrót do Węgier

W 2022 roku Rapport podjął odważną decyzję o zmianie federacji. Wraz z żoną, szachistką Jovaną Rapport (z domu Vojinović), przeniósł się do Rumunii, zaczynając reprezentować ten kraj na arenie międzynarodowej. Zmiana była związana m.in. z kwestiami sponsorskimi i możliwościami rozwoju.

W 2023 roku Rapport odegrał ważną rolę poza szachownicą – był jednym z głównych sekundantów Dinga Lirena w meczu o mistrzostwo świata przeciwko Ianowi Niepomniaszczijowi. Ding wygrał ten mecz po dogrywkach, a wkład Rapport’a w przygotowanie debiutowe i koncepcyjne był szeroko komentowany w środowisku szachowym.

Po dwóch latach reprezentowania Rumunii Richárd zdecydował się na kolejny zwrot: w 2024 roku wrócił do gry pod flagą Węgier. W barwach swojego kraju od razu zanotował świetne wyniki, m.in. fenomenalny występ na Drużynowych Mistrzostwach Europy, gdzie na pierwszej szachownicy uzyskał jeden z najlepszych rezultatów całej imprezy.

Richárd Rapport Styl gry – bohema, kreatywność i nieprzewidywalność

Rapport to żywe zaprzeczenie stereotypu „szachisty-komputera”. Jego partie są pełne życia, a sam Richárd wygląda często bardziej jak artysta niż sportowiec – kolorowe ubrania, charakterystyczna fryzura, swobodny styl bycia. Wszystko to idealnie współgra z tym, co robi na szachownicy.

Najważniejsze cechy jego stylu:

• nieortodoksyjne debiuty – chętnie gra 1.b3, różne wersje ataku Nimzowitscha, rzadkie warianty w obronach hetmańskich i indyjskich,
• unikanie „głównej autostrady teorii” – zamiast iść w najbardziej przeanalizowane warianty, woli stworzyć nową, mniej znaną pozycję,
• nastawienie na aktywność figur – często poświęca piony, a czasem nawet materiał ciężki, by uzyskać inicjatywę,
• bogata wyobraźnia kombinacyjna – w jego partiach pojawiają się ruchy, które na pierwszy rzut oka wyglądają dziwnie, a po głębszej analizie okazują się genialne,
• szachy „dla ludzi” – partie Rapport’a są pełne niespodzianek, co czyni go ulubieńcem kibiców i komentatorów.

Dla wielu fanów jest duchowym spadkobiercą takich twórców jak Tal czy Bronstein – z tą różnicą, że działa w epoce silników i ogromnej teorii debiutowej, a mimo to potrafi wprowadzić rywali na zupełnie nieznane terytorium.

Partie Richárda Rapport’a, które warto znać

Jeśli chcesz poczuć, na czym polega „rapportunizm” w praktyce, warto sięgnąć po kilka jego słynnych partii:

• Rapport – Carlsen, Tata Steel 2017 – efektowna wygrana z mistrzem świata, która obiegła cały szachowy internet,
• Rapport – Aronian – partie z nieoczywistym ofiarami i słynnymi posunięciami typu Rh1!!, które trafiły do kolekcji „najpiękniejszych zagrań dekady”,
• kluczowe partie z FIDE Grand Prix 2022 w Belgradzie – pokaz, jak przygotowanie debiutowe można połączyć z kreatywnością,
• występy ligowe i drużynowe, zwłaszcza w Bundeslidze i drużynowych mistrzostwach Europy – wiele z tych partii jest komentowanych jako wzorcowe przykłady „twórczych szachów pozycyjno-dynamicznych”.

Ciekawostki o Richardzie Rapportcie

• Jest jednym z nielicznych arcymistrzów, którzy świadomie budują swój repertuar wokół rzadkich i „dziwnych” debiutów, a mimo to utrzymują się w ścisłej elicie.
• Słynie z tego, że często gra „od ręki” ruchy, na które inni potrzebują kilkunastu minut namysłu – wiele z nich okazuje się później rekomendacją silników.
• Wielokrotnie był bohaterem artykułów i analiz pod hasłami typu „najbardziej kreatywny arcymistrz świata”.
• W życiu prywatnym jest związany z szachami podwójnie – jego żona Jovana również jest silną szachistką, co czyni z nich jedną z najbardziej rozpoznawalnych „par szachowych” świata.

Dane biograficzne

Jeśli chcesz zobaczyć, jak wygląda prawdziwa kreatywność w szachach – studiuj partie Richárda Rapport’a.