Anatolij Karpow – dwunasty mistrz świata w szachach (1975–1985)

Anatolij Karpow to jeden z najbardziej „technicznych” i konsekwentnych mistrzów świata. W klasycznym cyklu mistrzostw świata został czempionem w 1975 roku, a później przez dekadę udowadniał swoją klasę w turniejach i meczach o najwyższą stawkę. Po rozłamie w światowych szachach ponownie sięgnął po tytuł – jako mistrz świata FIDE w latach 1993–1999.

Anatolij Karpow-Mistrz świata 1975–1985

Początki: talent, praca i szkoła Botwinnika

Karpow nauczył się grać w szachy bardzo wcześnie – już jako kilkuletnie dziecko. Jego rozwój był błyskawiczny: szybko zaczął wygrywać turnieje młodzieżowe i zwrócił uwagę trenerów. Kluczowym krokiem było przyjęcie do prestiżowej szkoły szachowej Michaiła Botwinnika, gdzie liczyła się dyscyplina, analiza i szachowa „kultura” pracy.

Właśnie tam Karpow wypracował cechy, które stały się jego znakiem firmowym: cierpliwość, precyzję oraz umiejętność prowadzenia partii tak, aby przeciwnik miał jak najmniej wygodnych opcji.

1975: niewykorzystany mecz z Fischerem i decyzja FIDE

Świat szachów czekał na mecz o mistrzostwo świata pomiędzy Karpowem a Bobbym Fischerem. Oczekiwania były ogromne, ale starcie nigdy nie doszło do skutku. Fischer stawiał warunki dotyczące formatu meczu i sposobu liczenia zwycięstw, których FIDE nie zaakceptowała. W efekcie – po wyznaczeniu terminu i braku porozumienia – federacja ogłosiła utratę tytułu przez Fischera, a Karpow został mistrzem świata.

Ówczesny prezydent FIDE Max Euwe oficjalnie potwierdził zmianę czempiona w kwietniu 1975 roku. Od tego momentu dla Karpowa zaczęła się najtrudniejsza część: udowodnić na szachownicy, że korona nie jest „z urzędu”, tylko z gry.

Karpow udowadnia, że jest mistrzem

Karpow odpowiedział w najlepszy możliwy sposób: wynikami. Przez kolejne lata startował często i regularnie w najmocniejszych turniejach, budując reputację zawodnika, którego niezwykle trudno pokonać. Jego styl nie opierał się na fajerwerkach – raczej na stopniowym poprawianiu pozycji, ograniczaniu możliwości przeciwnika i karaniu za najmniejsze osłabienie.

To właśnie ta „szachowa kontrola” sprawiła, że Karpow był dla rywali frustrujący. Nawet jeśli po debiucie wydawało się, że „nic się nie dzieje”, po kilkunastu ruchach okazywało się, że czarne (albo białe) stoją gorzej: mają pasywne figury, słabe piony i brak planu.

Obrona tytułu: Korcznoj i epoka wielkich meczów

W 1978 roku Karpow po raz pierwszy bronił tytułu w meczu z Wiktorem Korcznojem. To były pojedynki pełne napięcia, przygotowania i psychologii. Trzy lata później obaj spotkali się ponownie – i Karpow kolejny raz utrzymał koronę. Tak rodzi się status mistrza: nie jednym wynikiem, lecz powtarzalnością.

Rywalizacja z Kasparowem: pięć meczów i zmiana epoki

Największa i najsłynniejsza rywalizacja Karpowa to starcia z Garrim Kasparowem. Ich pierwszy mecz w 1984 roku przeszedł do historii jako maraton: długie miesiące gry, ogromny ciężar psychiczny i seria remisów, która stała się symbolem tej rywalizacji.

Rewanż w 1985 roku w Moskwie zakończył się zmianą mistrza świata. Karpow walczył do końca, ale ostatecznie tytuł przeszedł do Kasparowa. Choć Karpow nie zdołał go później pokonać w meczu o koronę, ich rywalizacja ukształtowała całe pokolenie szachistów i do dziś jest wzorem przygotowania meczowego.

Drugi rozdział: mistrz świata FIDE 1993–1999

Po rozłamie w światowych szachach Karpow ponownie został mistrzem świata FIDE i pełnił tę rolę w latach 1993–1999. Ten okres bywa oceniany różnie, ale jedno jest pewne: Karpow pozostawał graczem najwyższej klasy, który wciąż potrafił wygrywać z elitą i odnajdywać się w nowych realiach rywalizacji.

W 1999 roku zrezygnował z tytułu w proteście przeciwko zmianom w przepisach dotyczących cyklu mistrzostw świata.

Styl gry Karpowa: „profilaktyka” i technika

Jeśli szukasz jednego słowa, które opisuje szachy Karpowa, to będzie to: kontrola. Karpow słynął z profilaktycznego myślenia – zanim realizował własny plan, najpierw usuwał plan przeciwnika. Do tego dochodziła fenomenalna technika w końcówkach i umiejętność gry w pozycjach „minimalnych”, gdzie niewiele się dzieje, ale jeden błąd zmienia wszystko.

Dla wielu zawodników Karpow jest najlepszym nauczycielem: pokazuje, że w szachach wygrywa się nie tylko atakiem, ale też precyzją, cierpliwością i jakością decyzji.

Życie poza szachownicą i późniejsze lata

Karpow w późniejszych latach częściej grał w wydarzeniach pokazowych i turniejach szybkich, a w 2010 roku kandydował na prezydenta FIDE, choć wyborów nie wygrał. Pozostał jednak ikoną – postacią, której partie są analizowane do dziś.

Urodzony: 23 maja 1951 roku w Złatouście na Uralu.

FAQ – Anatolij Karpow (najczęstsze pytania)

Dlaczego Karpow został mistrzem świata bez meczu z Fischerem?
Ponieważ mecz nie doszedł do skutku z powodu sporu o warunki, a FIDE uznała utratę tytułu przez Fischera i przyznała koronę Karpowowi.

Z czego słynął styl gry Karpowa?
Z profilaktyki, kontroli pozycji, precyzji i świetnej techniki w końcówkach. Karpow często wygrywał „małymi krokami”, ograniczając rywalowi możliwości.

Ile razy grał z Kasparowem o tytuł?
Karpow i Kasparow rozegrali serię meczów o mistrzostwo świata w latach 1984–1990. To jedna z najważniejszych rywalizacji w historii szachów.

Podsumowanie

Anatolij Karpow był mistrzem świata, który zbudował swoje panowanie nie spektaklem, lecz jakością. Jego partie to lekcje planowania, cierpliwości i techniki. Jeśli chcesz lepiej rozumieć szachy pozycyjne – Karpow jest jednym z najlepszych „nauczycieli” w historii.

Zobacz też: Bobby Fischer | Garri Kasparow

Anatolij Karpow – fot. Jack de Nijs / Anefo, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons