Garri Kasparow (ur. 1963)

Trzynasty mistrz świata w szachach i jeden z najwybitniejszych zawodników w historii. Znany z bezkompromisowego stylu, genialnego przygotowania debiutowego oraz głośnych meczów z superkomputerem IBM Deep Blue – w 1996 roku wygrał mecz, a w rewanżu w 1997 przegrał.

Garri Kasparow– mistrz świata 1985–1993 (cykl FIDE) • „klasyczny” mistrz świata 1993–2000

 

Początki i szkoła Botwinnika

Kasparow zaczął grać w szachy jako dziecko – rodzice dawali mu do rozwiązywania zadania szachowe, a talent szybko stał się widoczny. W wieku pięciu lat uczęszczał już do sekcji szachowej Pałacu Pionierów w Baku. W 1973 roku trafił do legendarnej Szkoły Szachowej prowadzonej przez byłego mistrza świata Michaiła Botwinnika, gdzie został przyjęty dzięki rekomendacji trenera Aleksandra Nikitina.

Droga na szczyt

W szkole Botwinnika ważną rolę odegrał trener Władimir Makogonow, który pomógł Kasparowowi w rozwijaniu gry pozycyjnej, poprawił jego obronę i dyscyplinę w trudnych pozycjach. Już jako nastolatek Garri wygrywał najważniejsze turnieje młodzieżowe:

• 1976 i 1977 – zwycięstwa w mistrzostwach ZSRR juniorów (pierwszy triumf w wieku 13 lat).
• 1978 – debiut w mistrzostwach ZSRR w wieku 15 lat (rekordowo młody uczestnik na tym poziomie).
• 1980 – mistrz świata juniorów (Dortmund).

Kasparow vs Karpow – walka o koronę

Pierwszy mecz o mistrzostwo świata przeciwko Anatolijowi Karpowowi rozpoczął się w 1984 roku i przeszedł do historii. Pojedynek był wyjątkowo długi i ostatecznie został przerwany przez FIDE bez rozstrzygnięcia.

Rewanż w 1985 roku rozegrano w Moskwie na dystansie 24 partii. W przypadku remisu tytuł zachowywał urzędujący mistrz, czyli Karpow. Kasparow wygrał mecz 13–11, zdobywając tytuł mistrza świata. Miał wtedy 22 lata, co uczyniło go (w tamtym momencie) najmłodszym mistrzem świata w historii.

Rozłam w świecie szachów (1993)

W 1993 roku wybuchł największy rozłam w historii szachów. Pretendentem do tytułu został Anglik Nigel Short, jednak Kasparow i Short nie zaakceptowali warunków organizacji meczu proponowanych przez FIDE. Wyłączyli pojedynek spod jurysdykcji federacji i rozegrali go w Londynie pod egidą nowej organizacji – PCA (Professional Chess Association). Kasparow wygrał mecz zdecydowanie, ale FIDE zdyskwalifikowała obu zawodników i zorganizowała własny „mecz o tytuł”.

W efekcie przez kolejne lata funkcjonowały równolegle dwie linie mistrzów świata, co tłumaczy, dlaczego w źródłach pojawiają się różne numeracje mistrzów świata w szachach.

Obrona tytułu i utrata korony

Kasparow obronił tytuł w 1995 roku w meczu z Viswanathanem Anandem. Po upadku PCA rozegrał kolejny mecz o tytuł „klasycznego” mistrza świata w 2000 roku w Londynie przeciwko Władimirowi Kramnikowi. Była to wielka sensacja: Kramnik wygrał dwie partie, nie przegrywając ani jednej, i odebrał Kasparowowi koronę po 16 latach dominacji w meczach o tytuł.

Deep Blue – człowiek kontra komputer

Kasparow zasłynął także z historycznych pojedynków z superkomputerem IBM Deep Blue. W 1996 roku wygrał mecz, pokazując, że człowiek wciąż potrafi pokonać maszynę. Rok później, w rewanżu w 1997, przegrał – co stało się jednym z symboli przełomu w rozwoju komputerów szachowych.

Najważniejsze osiągnięcia

• Wielokrotny zwycięzca najsilniejszych turniejów świata i lider rankingu przez wiele lat.
• Pierwszy szachista w historii, który przekroczył granicę 2800 Elo.
• Najwyższy ranking w karierze: 2851 Elo (1 lipca 1999), 1. miejsce na świecie.

Dane

Urodzony: 13 kwietnia 1963, Baku

Garry Kasparov – fot. Gerhard Hund, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons